Obrazy przeszłości: Dziedzictwo

Dziedzictwo
spotkanie z Moniką Stobiecką i Michałem Łuczakiem
9.10.2025 g. 18:00
Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury
Prusa 3, 60-819 Poznań
rozmowę poprowadzi Michał Sita
wydarzenie FB
więcej informacji

Obiekty, na podstawie których archeolodzy wnioskują o przeszłości, nie są niezmiennymi rzeczami – przekonuje Monika Stobiecka. Te pozornie martwe przedmioty są uwikłane w złożone relacje ze  środowiskiem oraz z naszymi własnymi działaniami i ideami, zmieniają się w czasie i na różne sposoby oddziałują na swoje otoczenie. Chociaż przyzwyczailiśmy się traktować je jak trwałe ślady przeszłości – musimy raczej dostrzec, w jaki sposób działają i same ulegają transformacjom. Do tego potrzebna jest nie tylko uważność, ale i wyobraźnia.

Nigdzie nie udaje się spełnić takich postulatów pełniej, niż w sztuce. Śląski węgiel w pracy Michała Łuczaka nie jest już tylko zasobem, traktowanym instrumentalnie w obiegu ekonomicznym, w dyskusjach o rozwoju, transformacjach społecznych, ekologii czy tożsamości. Węgiel przestaje być tylko złożem, wykorzystywanym by wspierać dobrze znane slogany. Węgiel, podobnie jak ślady przemysłu wydobywczego, obserwowane są przez Łuczaka z niedowierzaniem, jakby po raz pierwszy udało się zwrócić na nie uwagę. W jednej z serii fotografii przykłada on wielką poziomicę do półek bibliotecznych, zawiesza pion murarski przy wejściu do domu. Jasne się staje dzięki tym urządzeniom, że we wnętrzach budynków stojących na niestabilnym, kopalnianym terenie, mamy do czynienia z osobliwym systemem relacji przestrzennych – nie ma tu równoległych ścian a wprowadzony sztucznie pion staje się obcą, wręcz absurdalną wartością. Na innej fotografii czarny osad na skórze górnika kieruje wyobraźnię w stronę transformacji, jakim w tym świecie podlegają ciała. Skamieliny paproci pozwalają śledzić równoległe sposoby odmierzania czasu. Deskorolki na własny sposób określają sens Pomnika Trudu Górniczego, staje się on dziedzictwem innej tożsamości i pokoleniowych doświadczeń. Węgiel i jego wydobycie ponownie stają się niewiadomą. Dostrzeżone na nowo zdają sprawę z relacji przestrzennych, przyrodniczych i międzyludzkich, w jakich się znaleźliśmy w wyniku działania pozbawionego sentymentów przemysłu węglowego. Wyjaśnienia, które proponuje nam klasyczne podejścia do dziedzictwa wydają się istnieć w równoległym świecie, mają się nijak do obserwowalnej dziś rzeczywistości.

Łącząc doświadczenia Moniki Stobieckiej i Michała Łuczaka porozmawiamy o metodach wchodzenia w krytyczny dialog z dziedzictwem. Obiekty i procesy poddawane są w ich pracy refleksji, odkrywają swoją zmienność i nieoczywiste potencjały, pozwalają na nowe sposoby wyobrażać sobie zarówno przeszłość, jak i możliwe scenariusze przyszłości.

Monika Stobiecka – absolwentka historii sztuki (2014) i archeologii (2015) na Uniwersytecie Warszawskim, obroniła z wyróżnieniem doktorat z nauk o kulturze i religii (2019). Jej kariera naukowa obejmuje kierowanie prestiżowymi projektami badawczymi, finansowanymi m.in. w ramach „Diamentowego Grantu” MEN (badania w Akrai na Sycylii, 2014-2016) oraz grantów Narodowego Centrum Nauki („Miniatura” 2021-2022 i „Sonata” od 2025), skoncentrowane na styku archeologii i sztuki współczesnej. Odbyła staże naukowe na Stanford University (2018) oraz UiT The Arctic University of Norway (2022). Jest członkinią Akademii Młodych Uczonych PAN, współzałożycielką Komitetu Europy Środkowo-Wschodniej w Stowarzyszeniu Krytycznych Studiów nad Dziedzictwem oraz członkinią Katedry UNESCO ds. dziedzictwa niematerialnego. Jej dorobek został wyróżniony licznymi stypendiami i nagrodami, w tym Nagrodą im. prof. Dettloffa za najlepszą pracę doktorską (2019) oraz Nagrodą im. Zeidler-Janiszewskiej za najlepszy debiut książkowy w kulturoznawstwie (2021). Jej zainteresowania badawcze obejmują studia muzealne, krytyczne studia nad dziedzictwem, teorię archeologii oraz relacje między sztuką współczesną a archeologią. Adiunktka na Wydziale Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego.

Michał Łuczak – fotograf, artysta wizualny, kurator. Absolwent Instytutu Twórczej Fotografii na Uniwersytecie Śląskim w Opawie (Czechy) oraz iberystyki na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Od 2010 roku jest członkiem kolektywu Sputnik Photos. Wykłada na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej o w Krakowie. W ostatnich latach koncentruje się na skomplikowanych i wyzutych z sentymentów relacjach między człowiekiem, jego najbliższym otoczeniem a środowiskiem naturalnym. Nie szuka daleko, jego najnowsze prace skupiają się na problemach lokalnych, które można jednak odczytać w sposób uniwersalny: skutkach działania przemysłu węglowego czy ekonomicznym traktowaniu lasów. Jest autorem książek fotograficznych: Brutal (2012), Koło miejsca / Elementarz (z Krzysztofem Siwczykiem, 2016), *11.41* (z Filipem Springerem, 2016). Jego prace były nagradzane w takich konkursach jak Magnum Expression Award, Mio Photo Award, Fotograficzna Publikacja Roku. Stypendysta Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w programie Młoda Polska, znalazły się w finale Prix Pictet. Jako członek Sputnik Photos wystawiał w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie; Galerii Arsenał w Białymstoku; Galerii Güntera Grassa w Gdańsku; Domu Mai Mano w Budapeszcie; Fotodok w Utrechcie. Autor wystaw indywidualnych m.in. w Galerii RE – MOCAK w Krakowie; Czytelni Sztuki – Muzeum w Gliwicach; Galerii Miejsce przy miejscu we Wrocławiu, Muzeum Śląskim, BWA Wrocław.